2-3- اخلاق حرفه ای24
2-4- رابطه اخلاق حرفه ای با اخلاق اسلامی25
2-5- اخلاق حرفه ای از دیدگاه قرآن26
2-6- مبنای اخلاق حرفه ای از دیدگاه روایات28
2-7- چگونه می توان ارزشهای اخلاق حرفه ای را در سازمان به اجرا در آورد؟31
2-8- رهنمودهای ارزشی مقام معظم رهبری و فرماندهی کل قوا (مدظله العالی) در دیدار فرماندهان و پرسنل نیروی انتظامی با معظم له:31
فصل سوم:شاخص های اخلاق حرفه ای عمومی فرماندهان و مدیران ناجا(با تکیه بر آیات و روایات)
3-1- ایمان به خدا وخدا گرایی34
3-2- تقوا و اخلاص39
3-3- تخصص و تسلط و مهارت در انجام کار42
3-4- احساس مسئولیت و وجدان کاری43
3-5- خوش رفتاری و مدارا با مردم44
3-6- انعطاف پذیری و پرهیز از خود محوری46
3-7- انتقاد پذیری با روحیه باز47
3-8- رعایت عدالت و انصاف48
3-9- حل مشکلات مردم و ارائه خدمت به آنان53
3-10- بصیرت57
3-11- قاطعیت70
فصل چهارم: شاخص های اخلاق حرفه ای اختصاصی فرماندهان و مدیران ناجا(با تکیه بر آیات وروایات)
4-1- قانون مداری(رعایت حریم قانون برای خود و دیگران)76
4-2- نظم و انضباط و آراستگی ظاهری78
4-3- رازداری و حفظ اسرار84
4-4- پرهیز از تکبر و غرور86
4-5- صبر و استقامت94
4-6- عدم سوء استفاده از عنوان و قدرت96
4-7- انتخاب فرماندهان لایق و عزل فرماندهان و مدیران نالایق100
4-8- اعتدال و عدم افراط و تفریط در کارها و نسبت به مقررات115
4-9- برخورد با انحرافات و مفاسد داخل نیرو117
4-10- شجاعت و روحیه فداکاری و ایثار118
4-11- پرهیز از تملق پذیری و تملق گویی124
4-12- پرهیز از تجمل گرایی و اسراف وتبذیر127
فصل پنجم: نتیجه گیری ، پیشنهاد ها ومحدودیتهای پژوهش:
5-1- نتیجه گیری135
5-2- پیشنهاد ها137
الف) برنامه ریزی137
ب) آموزشی138
ج)پژوهشی138
5-3- محدودیتهای پژوهش139
فصل اول:
“مفاهیم کلیات”
فصل اول : مفاهیم و کلیات:
1-1- مقدمه:
اخلاق از برکات و نعمات بی دریغ خداوند سبحان به بندگان خدا می باشد، خداوند متعال در معرفی شخصیت جهانی و بی نظیر نبی گرامی اسلام(صلی الله علیه و آله و سلم) می فرماید: و به راستی که تو خلق و خویی بزرگ و زیبا داری! وَ اِنَّکَ لَعَلیَ خُلُقٍ عَظیمٍ (سوره قلم/ آیه3) با بهره گیری کامل و صحیح از دستورات اخلاقی پیامبران و امامان معصوم (علیهم السلام) انسان خاکی ملکوتی می شود و به مراتب عالی و درجات متعالی اخلاق الهی نایل می آید. در مورد ارزش و اهمیت اخلاقی، نبی اکرم (صلَّی الله علیه وآله وسلم) که اسوه ی ایمان و الگوی اخلاق و ادب و رفتار نیکو است، چه زیبا با بیان:
“تَخَلَّقُوا بِاَخلاقِ اللّهِ” به اخلاق خدا متخلق شوید. (مجلسی،1403ه ،ج4،ص4) برای تکامل ره پویان، راه رانمایان فرموده تا خواستگاه واقعی انسانیت مشخص شود و به روایت بسیار معروف نبوی “اِنّما بُعِثتُ لِاُتَمِّمَ مَکارِمَ الاَخلاقِ” مبعوث شده ام تا مکارم و بزرگواریهای اخلاق را تکمیل نمایم. (ری شهری،1380 ،ج3،ص149) حکایت از اهمیت اخلاق در جهت گیری دعوت انبیاء دارد. رعایت اخلاق در حرفه یکی از دغدغه های مهم انبیاء است.
کتابهای اخلاقی فراوانی در دور? اسلامی به ترسیم اخلاق از منظر آیات و روایات پرداخته اند و بخش مهمی از این کتابها به آموزه های اسلامی در اخلاق حرفه ای و مشاغل اختصاص دارد.
اخلاق حرفه ای از رشته علمی فراتر رفته و گستره ی معرفتی وسیعی را به میان آورده است. تولّد و رشد رشته های فراوان در اخلاق حرفه ای معطوف به حِرَف و صنعت ها ، حاصل دغدغه های اخلاقی در حرفه و عرضه ی نیازهای پژوهش حاصل از آنها به دانشگاهها است. اخلاق حرفه ای از منزلت اساسی در آموزه های اسلامی برخوردار است.
در قرآن، توحید و برقراری قسط و عدل دو هدف عمده در جهت گیری دعوت انبیاء توصیف شده است. در سوره ی هود رسالت حضرت شعیب در دعوت به خدا و وفای به مکیال و میزان و اجتناب از کم فروشی دانسته شده است (آیات 84-86) اگر در اخلاق حرفه ای رعایت حقوق دیگران مبنای تعامل حرفه ای است، رساله ی حقوق امام سجاد (علیه السلام) مبین این حقوق است. (حیدری نراقی، 1385،ص2)
اخلاق حرفه ای، تأمل درباره ی ابعاد مسائل و موضوعاتی است که به مشاغل خاصی مربوط می شود و برحسب تنوع حِرَف دامنه بسیار وسیعی دارد و کتابهای اخلاقی فراوانی به ترسیم اخلاق از منظر آیات و روایات پرداخته اند و بخش مهمی از این کتابها به اخلاق حرفه ای و کار و مشاغل اختصاص دارد. مانند اخلاق کارگزاران، اخلاق پلیسی، اخلاق حرفه ای کارکنان یگان ویژه پاسداران ناجا و اخلاق حرفه ای کارکنان راهور و امثال آن، پژوهش های اسلامی، به روشنی نشان می دهند که در حرکت آفرینی، رشد و تعالی و سازندگی راستین افراد مدیر و مسئول از جایگاه بلند و استواری برخوردار است. او با هر عمل و سخن خود و حتی با هر نگاه و لبخندش، بر لوح دل و اندیشه ی افراد و عوامل تحت امر خویش، چنان نقش های برجسته ای را می نگارد که اثر آن را در بیشتر جهت گیری های آینده ی آنان می توان به خوبی مشاهده کرد.
متن حاضر که تحت عنوان تبیین شاخص های اخلاق حرفه ای فرماندهان و مدیران ناجا (با تکیه بر آیات و روایات) تنظیم گشته، کوششی است بمنظور ارائه ی الگو و خلق مطلوب حرفه ای فرماندهان و مدیران در نظام تا از این طریق نسبت به فرهنگ سازی و رشد بیشتر فضائل اخلاقی و ارتقاء اخلاق حرفه‌ای و مهارت و در نتیجه توانمند سازی مسئولین صدیق و خدمتگزار حاصل گردد.
امید است مطالعه این تحقیق برای فرماندهان ومدیران محترم ناجا مفید وراهگشا باشد.

1-2- بیان مسئله:
با توجه به مسئولیت حساس و جایگاه ویژه فرماندهان و مدیران ولزوم حفظ آنان در عصری که اصول اخلاقی به بهانه های واهی زیر پا نهاده شده و ارزش های اخلاقی و حرفه مندی رنگ باخته و پایمال می شود ، آشنایی آنان با شاخص های اخلاق حرفه ای(با تکیه برآیات و روایات ) و رعایت عمل به آنها می تواند نقش مهمی در فرهنگ سازی و تقویت مبانی اخلاق حرفه ای و همچنین در مصونیت و جلوگیری از رواج مشکلات اخلاقی و اعمال غیر اخلاقی و مغایر با اصول اخلاقی در بین کارکنان و عوامل مخرب آن در سازمان ، ایفا نماید . بی شک می توان گفت فرماندهان و مدیران نیروی انتظامی ،مسئولیتی خطیر در اجرای سیاست ها وتدابیر آن داشته و علاوه بر مدیریت ، دارای نقش دیگری نظیر رهبر ، مربی ،پدر،معلم ، مشاور و… هستند . ایفای درست چنین نقش هایی ایجاب می نماید آنان در حیطه های علوم رفتاری بویژه تربیت صحیح کارکنان تحت امر خود با دانش اخلاق حرفه ای بر اساس آموزه های دینی آشنا شوند وهمچنین با تدوین استراتژی اخلاقی نسبت به ترویج و راهبردی کردن اخلاق حرفه ای اسلامی در فرهنگ و رفتار سازمانی وممیزی اخلاقی در همه تصمیم ها و اقدام های سازمان پرداخته وبه سلامت فکر واعتدال در رفتار دست یابند . و اینکه بتوان ضمن انجام رسالت و ماموریت های متصوره به ارتقای سطح علمی و مهارتی فرماندهان ومدیران و در نهایت به ارتقای کمی و کیفی نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران کمک نموده و رضایت خداوند متعال را کسب نمود .
امیرالمومنین حضرت علی (ع) نمونه کامل یک فرمانده مدیر اسلامی است ، او چه زیبا نظم وانضباط ، جاذبه و دافعه ، حکمت ومدیریت ،زهد،عرفان ،شجاعت،تقوا وعدالت و …. را در منشور حکومتی خود می گنجاند . نگاهی به بیانات و اوامر امیرالمومنین علی (ع) راجع به مبحث فرماندهی و مدیریت این نکته را مشخص میکند که چنانچه رهبران، زمامداران،فرماندهان و مدیران یک جامعه به درستی تربیت نشوند و در مسند امور قرار نگیرند و راه وروش صحیح حکومت داری و فرماندهی و مدیریت را فرا نگیرند ، مردم آن جامعه هرگز روی صلاح و اصلاح را نخواهند دید.
لذا اهمیت انجام این پژوهش مورد استقبال و درخواست دفتر مطالعات و تحقیقات سازمان عقیدتی سیاسی ناجا واقع گردید.
و از طرفی لزوم تحول دائمی در نیروی انسانی و استانداردسازی و تعالی رفتار کارکنان ناجا در راستای توانمندی سازی آنان در انجام ماموریتها و وظایف سازمانی پیوسته مورد نظر و یکی از دغدغه های فرماندهان و مسئولان محترم ناجا بوده و به عنوان یک مسئله ویکی از راهبردهای اساسی، در دستور کار فرماندهی محترم ناجا قرار دارد. بطوریکه با تشکیل کمسیون استاندارد سازی و تعالی رفتار کارکنان و استفاده از نظریات اندیشمندان و مبادی ذیربط در پی یافتن راهکارهای عملی و کاربردی برای این مسئله بوده اند. و از آنجا که فرماندهان ومدیران بعنوان الگوهای سازمانی تلقی و حسّاس ترین نقش تربیتی را ایفا می نماید. اهمیت تحقیق این موضوع ولزوم بهره مندی و بکارگیری آنان از آن برجسته تر می شود.
و بر مبنای این راهبرد، باید افراد با استعداد ، خلاق ، شایسته ، متعهد و کارآمد و متخلّق به اصول اخلاق حرفه ای اسلامی شاغل در پست های فرماندهی و مدیریت باشند تا ضمن افزایش قابلیت ها و شایستگی های آنان، زمینه کارایی و اثربخشی آنان فراهم گردد.و از طرفی با توجه به جایگاه ویژه اخلاق حرفه ای و اهمیت کاربردی کردن آن در هر اقدام و عملی ، ناجا نیازمند فرماندهان و مدیرانی است که متخلق به اخلاق حرفه ای و مسلح به دانش مدیریت اسلامی بوده باشند. آموزش اخلاق خواه حرفه ای یا عمومی ، معمولا با یادآوری آموزه های شرع مقدس ویادآوری سخنان معصومین ( علیهم السلام ) همراه می شود. مبنی بر اینکه از دیدگاه آیات و روایات شاخص های اخلاق حرفه ای کدام است ؟ واینکه نتایج این تحقیق و پیشنهادها کدام است ؟

1-3- سوال های تحقیق:
در این بخش پرسش از چرایی اخلاق حرفه ای فرماندهان و مدیران در سازمان ناجا را مورد بحث قرار می دهیم.
الف: سئوال اصلی تحقیق:
1- شاخص های اخلاق حرفه ای فرماندهان و مدیران ناجا (با تکیه برآیات و روایات) کدامند؟
ب: سئوال های فرعی تحقیق:
1-شاخص های اخلاق حرفه ای عمومی فرماندهان ومدیران ناجا کدامند؟
2-شاخص های اخلاق حرفه ای اختصاصی فرماندهان ومدیران ناجا کدامند؟

1-4- ضرورت و اهمیّت تحقیق:
منابع اسلامی،قرآن وسنت،پراز شواهدی است که بر اهمیت وضرورت اخلاق حرفه ای برای فرماندهان ومدیران دلالت دارد.
ائمه معصومین(علیهم السلام)در گفتار خود،از ابزار اخلاق حرفه ای یادکرده اند،ابزاری که از مقوله های اخلاق و روحی اند واین،گواهی دیگر بر اهمیت وضرورت اخلاق حرفه ای است.
امیر المومنین علی(علیه السلام)می فرماید:آلَهُ الرّیاسَهِ سَعَهُ الصَّدرِ(نهج البلاغه،حکمت 167)
“ابزار ریاست،سعه صدر است”
ودر جای دیگر می فرماید:
آخَهُ الرِّیاسَهِ الفَخ‍‍رُ(غررالحکم ، ص 307)”آفت ریاست،فخرفروشی است”
لازمه ی موفقیت در هر اقدام و عملی تخلق باطن به برخی از صفات و ویژگیهای مثبت و پرهیز از پاره ای صفات و خصوصیات بد و ناپسند است. بدیهی است افرادی که دانش لازم را در حوز? تخصصی مربوطه نداشته باشند قطعاً در اجرای وظیفه و ایفای نقش خود مؤثر نخواهد بود.
در محیط های پیچیده ومتغییر امروز سازمانها با مسائل و مشکلات مختلفی دست به گریبان می باشند یکی از مهمترین آنها، رواج مشکلات اخلاقی رفتاری بین کارکنان و مدیران سازمان است. و از طرفی بدون توسعه مدیران، توسعه سازمانی بی معنا خواهد بود. و با انتخاب فرماندهان و مدیرانی اخلاقی، شجاع، کارآفرین، باانگیزه، متعهد و توانمند می توان مشکلات را حل کرد.
نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران به عنوان مسئول برقراری نظم و امنیت، زمانی می تواند به بهترین وجه از عهده انجام این مأموریت برآید که کارکنان و به خصوص فرماندهان و مدیران آن از بهترین،صالح ترین ، کارآمدترین و اخلاقی ترین افراد باشند. فرماندهان و مدیران به دلیل تأثیری که بر رفتار زیردستان و آحاد افراد جامعه دارند، می توانند نقش تعیین کننده ای بر سازمان ناجا داشته باشند. علاوه بر موارد طرح شده، آنچه که ضرورت این تحقیق را بیشتر می کند انتظار مقام معظم رهبری و فرماندهی کل قوا (مدظله العالی) از ناجا برای افزایش قابلیت ها، انگیزه، کارآمدی، تدین و شایستگی فرماندهان و مدیران این نیروست. ایشان در دیدار فرماندهان عالی ناجا در تاریخ 2/2/1386، ضمن تأکید بر کادرسازی در نیرو خطاب به مسئولان ناجا فرمودند: “مسئله ی کادرسازی را جدی بگیرید؛ افراد مؤمن، افراد نیرومند و افراد با انگیزه تربیت کنید، آنها را شناسایی کنید و بالا بکشید. بر کشیدگان شما از سطح مختلف به سطوح بالا این طور خصوصیاتی داشته باشند: هم مؤمن باشند، هم پرانگیزه باشند، هم توانایی کار داشته باشند، هم کاردان باشند…”
(احمدی مقدم وهمکاران،1388،ص4)
1-5- اهداف تحقیق:
الف)هدف اصلی:
1- شناسایی شاخص های اخلاق حرفه ای فرماندهان و مدیران ناجا. (با تکیه بر آیات و روایات)
ب)اهداف فرعی:
1- بررسی شاخص های اخلاق حرفه ای عمومی فرماندهان و مدیران ناجا.(با تکیه بر آیات و روایات)
2- بررسی شاخص های اخلاق حرفه ای اختصاصی فرماندهان و مدیران ناجا.(با تکیه بر آیات و روایات)

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

1-6- چه کاربردهایی از انجام این تحقیق متصور است؟
1- استفاده در مراکز فرماندهی و مدیریتی ناجا، ساعس ناجا، ساحفا ناجا و بازرسی کل ناجا، دفتر تحقیقات کاربردی ناجا، دفتر مطالعات و تحقیقات ساعس ناجا و دانشگاه علوم انتظامی ناجا.
2- الگوسازی برای استانداردسازی اخلاق حرفه‌ای و شکل‌گیری آن در منش و عملکرد خدمتی فرماندهان و مدیران ناجا.
3- تقویت وجدان کاری و مسئولیت‌پذیری در فرماندهان و مدیران ناجا.
4- انتصاب فرماندهان و مدیرانی که متخلق به اخلاق حرفه ای اسلامی و مسلح به دانش مدیریت اسلامی باشند.
5- استفاده در دورهای آموزشی سبک ها و شیوه های رفتاری برای فرماندهان و مدیران ناجا.
6- دین مداری و اخلاق ورزی در همه سطوح سازمان
7- ارائه ی ملاک و معیارهایی برای عمل اخلاقی و در نتیجه تنظیم و هماهنگی رفتارهای اخلاقی حرفه ای فرماندهان و مدیران براساس آن.
1-7- پیشینه تحقیق:
با بررسی های بعمل آمده از مراکز و موسسات آموزش عالی ودانشگاه علوم انتظامی ناجا و ملاحظه سایت های علمی،تحقیق و پایان نامه ای همانند موضوع انتخابی مشاهده نگردید، لیکن برخی پایان نامه هایی که در این زمینه تحقیق وبه رشته تحریر در آمده ومیتوان به آنها اشاره کرد عبارتند از :
1- عهد نامه اخلاقی فرماندهان و مدیران پلیس : (استانداردی برای رفتار و تصمیم گیری مبتنی بر اخلاق)
پژوهشگر در این تحقیق ضمن تبیین جایگاه عهد نامه فرماندهان و مدیران پلیس در ترویج اخلاق مداری در سازمان پلیس ، به بررسی انواع استاندارد های اخلاقی مورد نیاز پلیس ، دستورات و الزامات رفتاری و گفتاری وراهنمای تصمیم گیری مطلوب اخلاقی پرداخته است.
2-اخلاق حرفه ای کارکنان پلیس اطلاعات و امنیت عمومی ناجا : ( سید داوود روحانی اصل ،1387 ، دفتر مطالعات وتحقیقات ساعس ناجا)
همانطور که از عنوان تحقیق بر می آید در این تحقیق سعی شده که بر اساس برخی آیات قرآن کریم و روایات ، بطور مستدل به بحث اخلاق حرفه ای کارکنان اطلاعات پرداخته شود . برای این مهم ، تحقیق در هشت بخش شامل : جایگاه پلیس و اطلاعات در اسلام ، پلیس و حفظ اسرار مردم ،پلیس وتجسس ، پلیس و حسن ظن وسوءظن ، پلیس و هوشمندی ، پلیس و ضرب وشطم ، پلیس و آسیب های آن ، پلیس واستقامت وپایداری ،تدوین شده است .
3- اخلاق حرفه ای و تعاملات ارتباطی پلیس با جامعه : (غلامرضا حاجی حسین نژاد ،علی محبی،رضا بلاغت ، 1388،فصلنامه علمی – پژوهشی انتظام اجتماعی )
در این پژوهش ضمن پرداختن به اخلاق پلیسی و شاخص های رفتاری پلیس در جامعه و شیوه های تعامل آن با مردم ، جایگاه نظری اخلاق و رفتار حرفه ای وتعامل پلیس با مردم و جامعه را ، مورد بررسی قرار داده است .
4- تدوین ارزش های سازمانی در پلیس آگاهی ناجا : (محم حسن وند ،1386،پلیس آگاهی ناجا)
محقق ضمن تبیین اهمیت ، جایگاه و نقش کاربردی ومفهوم ارزش های سازمانی و فرایند تدوین و استقرار آن و همچنین جایگاه ارزش های سازمانی در ساختار پلیس سایر کشور ها و سازمانهای بین المللی ، به بررسی و انتخاب مصادیق و رهنمودهای ارزشی از منظر :امیرالمومنین حضرت علی (ع) ، حضرت امام خمینی (ره) ،مقام معظم رهبری و فرماندهی کل قوا (مد ظله العالی) و فرماندهی محترم نیروی انتظامی پرداخته است .
1-8-روش تحقیق :
روش تحقیق حاضر، کتابخانه ای بوده و با توجه به مدل نظری و تحقیقی آن فاقد جامعه آماری می باشد.
در پژوهش حاضر سعی گردیده تا حدالمقدور، منابع و اطلاعات لازم در مورد اخلاق حرفه ای فرماندهان و مدیران ناجا (با تکیه بر آیات و روایات) با هدف شناسایی و تبیین شاخص های اخلاق حرفه ای شامل:کتاب وحی ،منابع با ارزش ومعتبر اسلامی منتشره،کسب تجربیات افراد خبره انتظامی ، گزارشات، مقالات ، کتاب های مفید ، اینترنت و ناجانت، مورد استفاده قرار گیرد.
1-9- تعریف مفاهیم (واژگان کلیدی) و اصطلاحات:
الف) تعریف اخلاق:
کلمه ی “اخلاق” جمع خُلق یا خَلق است که در قرآن هم آمده است.
و خُلق صفات درونی انسان است، چنانکه خَلق صفات ظاهری و صوری اشیاء است. در مورد واژه خُلق چنانچه به کتاب لغت مراجعه شود می بینیم که خُلق: عادت، رویه، سرشت وسَجیّه و امثال آن ترجمه شده است. (پیام، 1373ص49) و (عمید، 1375ص99)
غرایز و ملکات و صفات روحی و باطنی که در انسان است اخلاق نامیده می شود و به اعمال و رفتاری که از این خلقیات ناشی گردد نیز اخلاق و یا رفتار اخلاقی می گویند.
علمای اخلاق خُلقیات و صفات روحی و نفسانی انسان را بر دو نوع تقسیم کرده اند: 1- فطری و طبیعی 2- اکتسابی و اختیاری
صفات فطری، غرایز و احساسات و استعدادهایی است که در طبیعت انسان آفریده شده و اختیار و عمل در تحصیل آنها هیچ گونه دخالتی ندارد، مانند حس خداجویی، حس حق طلبی، حس عدالتخواهی، حس شخصیت و استقلال، حس آزادگی، نیروی عقل و شهوت و غضب و امثال آن.
در مقابل، صفات اکتسابی آن گونه صفاتی را گویند که در مقام عمل و اختیار به تدریج برای انسان حاصل می شود تا کاربرد انسان از صفات فطری چه باشد.
چنانچه از استعدادها و صفات خدا داده خوب بهره برداری نشود، صفات اکتسابی بد خواهد شد. در این مرحله، صفات و ملکات خوب را فضایل و مکارم اخلاق و صفات و ملکات بد را رذایل اخلاق نامند.
چنانکه اگر رفتار و کردار انسان متأثر از ملکات فاضله باشد آن را محاسن اخلاق و آداب می نامند و چنانچه از ملکات رذیله ناشی شده باشد آن را سیّئات اخلاق می نامند. ( مهدوی کنی، 1387،ص 13)
ب) حرفه چیست؟
جامعه شناسان معمولاً برای هر حرفه ای چند ویژگی قائلند:
1- مشتمل بر مجموعه ای از دانش فنی و نظری است،
2- ضوابط اخلاقی دارد،
3- قدرت تنبیه یا اخراج افراد مختلف یا کم توان را دارد،
4- آموزشهای خاص یا آموزش ضمن خدمات ارائه می دهد.

(رضائیان، 1372،ص253)
دهخدا در تعریف حرفه گوید “صناعت (سه عنصر دانش، مهارت و توانایی) که روزی بدان بدست آید. (دهخدا، 8860)
عده ای در تعریف حرفه گفته اند: فعالیت تولیدی و آبادگرانه که به ازای مزد (نقدی یا جنسی) با میل و اراده ی آزاد و به نحو حرفه مند صورت می گیرد.
(قراملکی، 1388،ص7)
ج)تعریف اخلاق حرفه ای:
اخلاق حرفه ای به عنوان شاخه ای از دانش اخلاق به بررسی تکالیف اخلاقی در یک حرفه و مسائل اخلاقی آن می پردازد و مهمترین وجه آن را فعالیت معین که موجب هدایت فرد به موقعیت تعیین شده همراه با اخلاق خاص است می دانند. بنابراین اگر اخلاق حرفه ای در زندگی کاری انسان حضور داشته باشد، کارکردن شیرین و توأم با رضایت شغلی و احساس رضایتمندی و خود شکوفایی از یک سو و رضایت مردم و پیشرفت امور و شکوفایی کار از سوی دیگر می شود. بهره وری را افزایش می دهد و ارتباطات را بهبود می بخشد. در نظام های اخلاقی بویژه در نظام اخلاقی اسلام، اخلاق حرفه ای از جایگاه خاصی برخوردار است. هر انسانی باید برخوردها و رفتارهای خود را براساس اصول و مبانی انسانی و الهی تنظیم کند و بدان ملتزم و پایبند باشد.
این اصول و مبانی مشتمل بر تعهدات انسانی نسبت به خود، دیگران، خدا، جامعه و احکام دین است
مهمترین مبنا در ایجاد اخلاق حرفه ای در سازمانها از نظر اسلام، تصحیح بینش کارکنان و به سامان آوردن نوع نگاه آنان به خود، مردم، مسئولان و وظیفه شان است، زمانی که نگاه انسان به خود، مردم، مافوق و کار اصلاح شود و نگاهی توحیدی به این امر داشته باشد و بر همان اساس نیز عمل نماید، کار کردن برای آن عین خدمت کردن و همتای رشد و شکوفایی است.
اخلاق حرفه ای و عملکرد شغل انسان به شدت متأثر از نوع نگاه آدمی به کارش است این که انسان از چه منظری به خود و دیگران در این عرصه می نگرد و کار کردن را چگونه می بیند و چه دریافتی از این امور دارد.
براین اساس است که انسان عمل می کند و عکس العمل نشان می دهد. و آنچه مبنای اصلی اخلاق حرفه ای در اسلام است، رسیدن به نگاهی توحیدی است که همه چیز را در مدار حق ببیند و در این مدار نیز عمل نماید.
خطرناکترین رویداد انسانی انحطاط اخلاقی و شکسته شدن مرزهای اخلاقی است که در این صورت انسانیت انسان فرر می ریزد و این امر علی الخصوص در امور اداری جامعه از جایگاه ویژه ای برخوردار است، زیرا وقتی انسان از محدوده ی فردی خارج می شود و در پیوند با دیگر انسانها قرار می گیرد و این پیوند نیز شکل اداری به خود می گیرد، اگر اخلاق نیک و پسندیده حاکم بر روابط نباشد فاجعه چند برابر خواهد شد، به همین دلیل است که والاترین ملاک در هر سازمان اداری متخلق بودن به اخلاق انسانی و الهی است.
بنابراین می توان اخلاق حرفه ای را اینگونه تعریف نمود که،
اخلاق حرفه ای: مجموعه ی آداب و شیوه های رفتاری و گفتاری پسندیده ای است که صاحبان مشاغل می باید به هنگام انجام کارهای حرفه ای رعایت کنند و مجموعه ی صفات و اعمال نکوهیده ای که لازم است از آن اجتناب کنند.
اخلاق حرفه ای در مفهوم سازی های اولیه به معنای اخلاق کار و اخلاق مشاغل به کار می رفت و امروزه نیز برخی از نویسندگان اخلاق حرفه ای را به معنای نخستین آن تعریف می کنند.
نمونه هایی از این قسم تعاریف اخلاق حرفه ای عبارتند از:
* اخلاق حرفه ای: اخلاقی منبعث و در ارتباط با شغل و حرفه ای معین است به این معنا که انجام مسئولیت ها و اجرای ماموریت ها، ایجاب کننده برخورداری از اخلاق ویژه ای است که آن را اخلاق حرفه ای می نامند.
* اخلاق حرفه ای: مدیریت رفتار و کردار آدمی هنگام انجام کارهای حرفه ای است.
(ناجا، نت، دانستنیهای کاربردی، 4/8/89)
* اخلاق حرفه ای: حوزه ای تخصصی در دانش اخلاق است که به بیان مسئولیت های اخلاقی بنگاه ها و مشاغل و نیز تحلیل مسائل اخلاقی در کسب و کار می پردازد.
(قراملکی، 1381،ص137)
پس اخلاق حرفه ای، تأمل درباره ی ابعاد اخلاقی مسائل و موضوعاتی است که به مشاغل خاصی مربوط می شود، مانند اخلاق فرماندهی و مدیریت در اسلام، اخلاق پلیسی، اخلاق پزشکی، اخلاق سیاست، اخلاق تجارت و اخلاق پژوهش و امثال آن و آنها را مباحث مربوط به اخلاق کاربردی یا کار بستی به شمار آورد.
بطور مثال الگوهای رفتاری و نحوه برخورد صحیح رئیس دایره ی تجسس کلانتری با ارباب رجوع بشرح ذیل می باشد:
1- تقدم در سلام
2- رعایت احترام و ادب و نزاکت به مراجعه کننده و جلب رضایت ارباب رجوع
3- گوش دادن به اظهارات مراجعه کننده و اقدامات مناسب در باره خواسته های قانونی و کاهش فشارهای روحی آنها.
4- همدردی و اظهار تألم و تأسف از وقوع حوادث با توجه به شرایط روحی مراجعین
5- صبر و خویشتن داری
6- راهنمایی و ارشاد صحیح مراجعه کننده در صورت لزوم
7- نظارت و کنترل رفتار زیر دست در برخورد با مراجعین
8- اقدام در خصوص احقاق حقوق مراجعه کننده
9- دقت و توجه به اطلاعاتی که درباره ی افراد ارائه می دهند.
10- دقت در افشا نکردن اسرار و اطلاعات پرونده در حدی که شرع مقدس اسلام و قانون اجازه نمی دهد.
11- برخورد قانونی و اثر بخش با افراد سابقه دار و شرور
(طباطبایی،1389،ص 138)
بنابراین زمانی که اهمیت اخلاق حرفه ای و رفتارهای اخلاقی و حفظ و حراست از اخلاقیات موجود در درون نیروی انتظامی درونی و نهادینه شده باشد و در رفتار کلیه فرماندهان ومدیران و کارکنان نیرو تعمیم پیدا کند وظایف خود را به نحو مطلوبی انجام خواهند داد این امر همان گام نهادن در راستای تعالی رفتار وتوانمند سازی فرماندهان ومدیران و کارکنان و رشد و پویایی سازمان و دستیابی به ویژگی پلیس مدرن، پلیس جامعه محور و پلیس مطلوب است.
د‌) معنای فرمانده و مدیر:
فرمانده یعنی آنکه فرمان بدهد (عمید؛1375، 950) فرمانده از آمر و یا از اَمر می آید؛ یعنی “امر کننده” اَمر یعنی “فرمان دادن” معادل لفظ فرمانده امیر و جمع آن اُمَراء است. برابر ماد? 4 آیین نامه انضباطی نیروهای مسلح “فرماندهی” عبارت است از: اختیاری که فرد در خدمت به سبب شغل یا درجه یا مسئولیتی که دارد در راستای انجام ماموریت های محوله به کار می برد. مسئول کارکنان واحد خود بوده و تنها مقامی است که در قبال اعمالی که واحد او انجام داده و یا از انجام آن بازمانده است مسئولیت دارد.
فرماندهی، بخشی از مدیریت و مدیریت “هنر ادار? مجموعه امکانات و استعدادهای مادی و معنوی سازمان، براساس آگاهی های مناسب، به منظور رسیدن به هدف است”، (دامغانی، 1380؛ ص18)
مدیر یعنی، اداره کننده، گرداننده، کسی که کاری را اداره کند. (عمید، 1375؛ص950) در متون اسلامی به جای کلمه مدیر فرمانده مطرح است اما به کلمه (مدبّر) اشاره شده است: “فَالمُدَبِّرَاتِ أَمراً”، (سوره نازعات، آیه:5) (قسم به فرشتگانی که به تدبیر نظام خلق می کوشند).
(نادری وکریمی خویگانی،1390،صص23و24)
فصل دوّم
” مبانی نظری “
فصل دوّم: مبانی نظری:
2-1- اهمیت و ضرورت اخلاق در قرآن و روایات:
قرآن، مقدس ترین کتاب آسمانی است، که باید راز سعادت و رمز کمال و راه مستقیم را در آن جستجو کرد.
این کتاب مقدس، در واقع پیام خداوند به بشریت است، و بخش اعظم این پیام ها به امور اخلاقی اختصاص یافته است، و این به خاطر نیروی عظیمی است، که در صفات اخلاقی وجود دارد، و موجب اثرگذاری شگرف آن بر نفس انسان می شود! از این روی خدای متعال در قرآن به مناسبت های مختلف و با روش های گوناگون وبا بیان مصادیق و سرگذشت انسان های متخلّق به اخلاق نیک، از عظمت و جایگاه رفیع اخلاق سخن گفته است. و نیز در آیات زیادی رمز و راز سقوط بسیاری از افراد را در طول تاریخ بشر، عدم پایبندی آنان به اصول اخلاقی معرفی نموده است برای نمونه: شرح حال قابیل، قارون، قوم لوط، اصحاب سبت، قوم صالح و…
در این راستاست که هنگامی خدا می خواهد از تزکی? نفس و اخلاق نیک سخن بگوید، با مقدمه ای جالب و قابل توجه شروع می کند؛ برای مثال در سور? شمس، ابتدا یازده قسم یاد می کند تا ارزش و جایگاه اخلاق را بیان کند.
در این مورد می فرماید:
? وَالشَّمْسِ وَضُحَاهَا*(1) وَالْقَمَرِ إِذَا تَلَاهَا*(2) وَالنَّهَارِ إِذَا جَلَّاهَا*(3) وَاللَّیْلِ إِذَا یَغْشَاهَا*(4) وَالسَّمَاءِ وَمَا بَنَاهَا*(5) وَالْأَرْضِ وَمَا طَحَاهَا*(6) وَنَفْسٍ وَمَا سَوَّاهَا *(7) فَأَلْهَمَهَا فُجُورَهَا وَتَقْوَاهَا*(8) قَدْ أَفْلَحَ مَن زَکَّاهَا*(9) وَقَدْ خَابَ مَن دَسَّاهَا*(10) ? (شمس، آیه های 10-1)
سوگند به خورشید و گسترش نور آن، و به ماه آن گاه که از پی آن درآید، و به روز آن گاه که آن را نمایان سازد، و به شب آن گاه که آن را فروپوشد، و به آسمان و کسی که آن را برافراشت، و به زمین و کسی که آن را گسترانید، و به نفس آدمی و کسی که آن را نظام بخشید، آن گاه قدرت شناخت بزهکاری و پرهیزگاریش را به آن الهام کرد، آری، به همه اینها سوگند که هرکس آن را با انجام کارهای شایسته پاک داشت، به راستی رستگار شد؛ و هر کسی آن را زیر زنگار گناهان پنهان ساخت، نومید گردید.
دانشمندان مسلمان، علم اخلاق را برترین علم یا دست کم یکی از برترین علوم می دانند. ابن مسکویه در کتاب تهذیب الاخلاق و تطهیر الاعراق می نویسد: این علم از همه علوم برتر است و به نیکو کردن رفتار انسان از آن جهت که انسان است، می پردازد. از این رو، دانشمندان مسلمان به دانشجویان توصیه می کنند پیش از فراگیری هر علمی به فراگیری علم اخلاق بپردازند.
جایگاه اخلاق در اسلام آن قدر مهم و بلند است که رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم ) می فرماید:
فقدان آن از جمل? عواملی است که می تواند وابستگی انسان را در دنیا و آخرت از خدا و رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) قطع نماید.
پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) در این مورد می فرماید:
“ثَلاثٌ مَن لَم تَکُن فِیهِ فَلَیسَ مِنَّی وَ لا مِنَ اللهِ عَزََّ وَ جَلَّ مِن شَیءٍ.
قِیلَ: یا رَسُولَ الله! وَ ما هُنَّ!
قالَ: حِلمٌ یَرُدُّ بِهِ جَهلَ الجاهِلِ،
وَ حُسنُ خُلق یَعِیشُ بِهِ فِی النّاسِ،
وَ وَرَعٌ یَحجُزُهُ عَن مَعاصِی اللهِ عَزَّ وَ جَلَّ؛” (مجلسی، 1403ه ، ص 386)
سه چیز است که اگر در کسی نباشد، نه به من بستگی و پیوندی دارد و نه به خداوند بزرگ.
عرض شد که ای پیامبر خدا، آن سه چیز کدام است؟
فرمود: اول بردباری و حلمی که شخص مسلمان به وسیل? آن، نادانی جاهل را از خود بر طرف کند.
دوم حُسن خلقی که به وسیل? آن با مردم معاشرت کند،
و سوم تقوایی که او را از معصیت و نافرمانی خداوند باز دارد.
نداشتن اخلاق خوب ممکن است هم? اعمال نیک انسان را ضایع کند و از بین ببرد.
در روایتی ارزنده از رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) به این مطلب تصریح شده است که:
” قِیلَ: لِرسُولِ الله(صلی الله علیه و آله و سلم) إنَّ فُلان?ً تَصُومُ النَّهارَ وَتَقُومُ اللّیلَ وَ هِیَ سَیَّئَ?ُ الخُلقِ، تُؤذِی جِیرانَها بِلِسانِها.
قال (صلی الله علیه و آله و سلم): لا خَیرَ فِیها، هِیَ مِن أهلِ النّارِ” (مجلسی، 1403ه ،ص 198)
به رسول اکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) عرض شد که فلان زن، روزها را روزه می دارد و شب ها را با عبادت خدا می گذراند، ولی بد اخلاق است و همسایگان را با تیزی زبان خود آزار می دهد.
رسول اکرم(صلی الله علیه و آله و سلم) فرمود: در او خیری نیست، و او دوزخی خواهد بود.
همان طور که اخلاق در این دنیا نقش کلیدی و حیاتی در سعادت انسان دارد، در سرای آخرت نیز برای انسان، برکات زیادی خواهد داشت.
و نیز می فرماید:
“أوّلُ مَا یُوضَعُ فِی مِیزانِ العَبدِ یَومَ القِیامَ?ِ حُسنُ خُلقِهِ؛” (مجلسی، 1403ه ،ص 385)
اول چیزی که روز قیامت در ترازوی بند? خدا می نهند حسن خلق اوست.
از آنچه بیان شد این حقیقت روشن شد که برای رسیدن به سعادت و کمال و کسب حیات معنوی، باید متخلق به مکارم اخلاق شد و در این خصوص بی صبرانه شتاب کرد.
2-2 – مراتب اخلاق:
با توجه به احادیث رسیده از پیامبر اعظم و ائم? معصومین(علیهم السلام)، برای اخلاق نیک، سه مرتبه و سه مرحله پیش بینی شده است که آشنایی با آن مراحل، ما را در رسیدن به هدف خویش کمک خواهد کرد:
1. اخلاق انتفاعی،
2. محاسن اخلاقی،
3. مکارم اخلاقی،
(عادل پور، 1388، صص38-29)
الف) اخلاق انتفاعی:
پیروان اخلاق انتفاعی همواره به دنبال منافع مادی و سریع هستند، و هدف اصلی آنان از رعایت اخلاق، رسیدن به قدرت، شهوت و ثروت است، و به تعبیر دیگر به دنبال سود بیشتر و زندگی بهتر می باشند، و چیزی که در نهاد آنان جای ندارد، اخلاق و ارزش های دینی و انسانی است.


پاسخ دهید